Tại sao bơm nước mặn vào ruộng lúa ?

24 June 2013 | Article

Trong chuyến thực địa đến tỉnh Trà Vinh, tôi đã chứng kiến một chuyện ngược đời: bên cạnh đê biển được xây dựng nhằm mục đích chống ngập mặn, các hộ nông dân lại đang bơm nước mặn từ ngoài đê vào vuông tôm của mình. Vậy chuyện gì đang diễn ra tại khu vực này?

Từ năm 1998, dự án xây dựng hệ thống đê và thoát nước Nam Mang Thít trị giá 68 triệu đô-la Mỹ vốn vay của Chính phủ do Ngân hàng Thế giới tài trợ đã được tiến hành tại tỉnh Trà Vinh. Dự án được thiết kế để chống xâm nhập mặn, đảm bảo sản lượng lúa (bên cạnh sản lượng cây ăn quả và hoa màu với ưu tiên ít hơn). Tuy nhiên sau 10 năm thực hiện, các hộ nông dân sau đê vẫn phải đối mặt với tình trạng thiếu nước ngọt, năng suất lúa rất thấp và bấp bênh. Do thu nhập từ canh tác lúa quá thấp, một số hộ dân đã chuyển đổi mô hình canh tác sang nuôi tôm công nghiệp. Do đó, họ cần nguồn nước mặn để canh tác.

Tại hai ấp thuộc xã Mỹ Long Nam, mặc dù hai cửa cống được mở nhưng vẫn không đủ nguồn nước. Chính quyền địa phương đã đầu tư xây dựng thêm cửa cống thứ ba với kinh phí $750,000 để đưa nguồn nước mặn đến 190 ha đất nuôi tôm. Một cán bộ từ Sở Nông nghiệp Phát triển Nông thôn Trà Vinh cho biết: “Các hộ nông dân muốn nuôi tôm thay vì trồng lúa, và họ đã làm như vậy. Nhà nước đành phải hỗ trợ xây thêm hệ thống cống mới cho khu vực này.”

Tuy nhiên, thậm chí khi cả cửa cống thứ ba đã được vận hành thì vẫn không đủ nước mặn và một số hộ nông dân đã phải dùng máy bơm riêng. Do đó, khi đến nơi này chúng ta sẽ nhìn thấy những hình ảnh kỳ lạ khi người dân bơm nước mặn từ ngoài vào bên trong đê. Điều này khiến chúng ta phải trăn trở trước câu hỏi về giá trị của việc xây dựng những con đê đắt tiền để duy trì sản lượng lúa thấp trong khi nuôi tôm đang trở thành lựa chọn đem lại nhiều lợi ích kinh tế hơn cho bà con nông dân. Không thể phủ nhận, nuôi tôm có những hệ lụy về môi trường riêng, nhưng nếu chúng ta nuôi kết hợp với rừng ngập mặn, các loài cua và cá thì sẽ là hoạt động sinh kế đa dạng có khả năng chống chịu trước hiện tượng nước biển dâng và hiện tượng mặn hóa ngày càng gia tăng. Kinh nghiệm này đã cho thấy nhà nước nên đầu tư vào hỗ trợ, thay vì ngăn chặn một cách chủ quan quá trình chuyển đổi này.

Cô Nguyễn Ngọc Anh - Quản lý Dự án - MFF  tại tỉnh Bến Tre và Trà Vinh - Hợp phấn do DANIDA tài trợ